പതിമൂന്ന് വർഷത്തോളം നീണ്ട അബോധാവസ്ഥയ്ക്കും നരകയാതനകൾക്കും ഒടുവിൽ ഹരീഷ് റാണ അന്തരിച്ചു. 2013 മുതൽ കോമയിലായിരുന്ന ഹരീഷിന്, നീണ്ട നിയമപോരാട്ടങ്ങൾക്കൊടുവിലാണ് സുപ്രീം കോടതി നിഷ്ക്രിയ ദയാമരണത്തിന് അനുമതി നൽകിയത്. ജീവിതത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരാൻ യാതൊരു സാധ്യതയുമില്ലാത്ത മകന് 'അന്തസ്സുള്ള മരണം' നൽകണമെന്ന മാതാപിതാക്കളുടെ അപേക്ഷ കോടതി അംഗീകരിക്കുകയായിരുന്നു. അവസാന നിമിഷങ്ങളിൽ ഹരീഷിന്റെ അമ്മയ്ക്ക് മാത്രമാണ് അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം കഴിയാൻ അനുമതി ലഭിച്ചിരുന്നത്.

2013-ൽ ഉണ്ടായ ഒരു അപകടത്തെത്തുടർന്നാണ് ഹരീഷ് റാണയുടെ ജീവിതം നിശ്ചലമായത്. തലയ്ക്കേറ്റ ഗുരുതരമായ പരിക്കിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം 'പെർസിസ്റ്റന്റ് വെജിറ്റേറ്റീവ് സ്റ്റേറ്റ്' എന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് മാറി. സ്വന്തമായി ശ്വസിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിലും ചിന്തിക്കാനോ, സംസാരിക്കാനോ, ചുറ്റുമുള്ളവരെ തിരിച്ചറിയാനോ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം. പൈപ്പിലൂടെ നൽകുന്ന ഭക്ഷണവും മരുന്നും മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തെ ജീവനോടെ നിലനിർത്തിയിരുന്നത്.

വർഷങ്ങളോളം മകൻ ചലനമറ്റ ശരീരവുമായി കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്നത് കണ്ട് വേദനിച്ച മാതാപിതാക്കൾ ഒടുവിലാണ് കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. മകൻ അനുഭവിക്കുന്ന ഈ അവസ്ഥ അവസാനിപ്പിക്കണമെന്നും അവനെ സമാധാനപരമായി മരിക്കാൻ അനുവദിക്കണമെന്നും അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടു.

ഹരീഷിന്റെ ആരോഗ്യനില പരിശോധിക്കാൻ കോടതി ഒരു പ്രത്യേക മെഡിക്കൽ ബോർഡിനെ നിയോഗിച്ചു. അദ്ദേഹം ഇനി ഒരിക്കലും സാധാരണ ജീവിതത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരില്ലെന്ന് ബോർഡ് സ്ഥിരീകരിച്ചു.

മരുന്ന്, ഭക്ഷണം, വെള്ളം എന്നിവ നൽകുന്നത് നിർത്തിവെച്ച് സ്വാഭാവിക മരണത്തിന് അനുവദിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. മൗലികാവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമായി 'അന്തസ്സോടെ മരിക്കാനുള്ള അവകാശം' ഉണ്ടെന്ന് നിരീക്ഷിച്ചാണ് കോടതി ഈ വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്.

ഹരീഷിന്റെ ചികിൽസയിലും പരിചരണത്തിലും വലിയ സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങളാണ് ആശുപത്രി അധികൃതർ ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. അവസാന നിമിഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മയ്ക്ക് മാത്രമാണ് അരികിലിരിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ടായിരുന്നത്. ഒരു ദശകത്തിലേറെയായി മകന്റെ അരികിലിരുന്ന് അവനെ പരിചരിച്ച ആ അമ്മയുടെ പോരാട്ടം കൂടിയാണ് ഇന്ന് അവസാനിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ഹരീഷ് റാണയുടെ കേസ് ഇന്ത്യയിലെ ദയാമരണ നിയമങ്ങളിൽ വലിയ വിപ്ലവമാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. അരുണ ഷാൻബാഗ് കേസിന് ശേഷം നിഷ്ക്രിയ ദയാമരണത്തിന് കൃത്യമായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ രൂപീകരിക്കാൻ ഈ കേസ് കോടതിയെ സഹായിച്ചു. നിഷ്ക്രിയ ദയാമരണം എന്നാൽ ജീവൻ രക്ഷാ ഉപാധികൾ പിൻവലിക്കലാണ്. ഇത് വിഷം നൽകി കൊല്ലുന്ന 'സജീവ ദയാമരണത്തിൽ' നിന്നും വ്യത്യസ്തമാണ്.

ഹരീഷ് റാണയുടെ മരണം കേവലം ഒരു വ്യക്തിയുടെ വിയോഗമല്ല, മറിച്ച് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾക്കിടയിൽ 'മരണത്തിനുള്ള അവകാശത്തെ' കുറിച്ച് വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് തുടക്കമിട്ട ഒരു നിയമപോരാട്ടത്തിന്റെ അന്ത്യമാണ്.