ഗാസയിലെ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ തെളിവുകൾ ഉൾപ്പെടെ, 25 വർഷത്തിലേറെയായി നടത്തിയ ഖനനത്തിൽ നിന്നുള്ള പുരാവസ്തുക്കൾ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ഒരു വെയർഹൗസ് തകർക്കപ്പെടുന്നതിനു മുമ്പായി രക്ഷിച്ചെടുത്ത് പിയുഐ. ഇത് അത്ര എളുപ്പം ഉള്ള കാര്യം ആയിരുന്നില്ല. ഒരു വേള ഇതെല്ലാം തങ്ങളുടെ മുന്നിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുമെന്ന് പോലും കരുതി എന്ന് ബന്ധപ്പെട്ടവർ വ്യക്തമാക്കി. കുറഞ്ഞ സമയത്തിനുള്ളിൽ പുരാവസ്തുക്കൾ കൊണ്ടുപോകാൻ ട്രക്കുകൾ കണ്ടെത്താൻ ആർക്കും കഴിഞ്ഞില്ല.

ഇസ്രായേലിൽ നടന്ന ചാവുകടൽ ചുരുളുകളുടെ ഖനനത്തിന് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചിരുന്ന, ആ മേഖലയിലെ ഒരു ആദരണീയമായ പുരാവസ്തു സ്ഥാപനമായ ഫ്രഞ്ച് ബൈബിൾ ആൻഡ് ആർക്കിയോളജിക്കൽ സ്കൂൾ ഓഫ് ജെറുസലേം ആയിരുന്നു ഗാസ നഗരത്തിലെ അൽ-കൗതാർ ബഹുനില കെട്ടിടത്തിൽ ഏകദേശം 80 ചതുരശ്ര മീറ്റർ (860 ചതുരശ്ര അടി) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പുരാവസ്തുക്കൾ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നത്. സ്ഥലത്തിന് സുരക്ഷ ഒരുക്കുകയായിരുന്നു പിയുഐ. കെട്ടിടത്തിൽ ഹമാസ് ഇന്റലിജൻസ് സ്ഥാപനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും ഗാസ സിറ്റിയിലെ വിപുലീകരിച്ച സൈനിക നടപടിയുടെ ഭാഗമായി ഇത് പൊളിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നുവെന്നും ഇസ്രായേൽ സൈന്യം പറഞ്ഞു.

തകർന്ന ഗാസ മുനമ്പിൽ ട്രക്കുകൾ കണ്ടെത്താനുള്ള അവസാന നിമിഷത്തെ പോരാട്ടം. തുറന്ന ഫ്ലാറ്റ്‌ബെഡ് ട്രക്കുകളിൽ കാർഡ്‌ബോർഡ് പെട്ടികൾ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം അടുക്കിവെച്ച് ആറ് മണിക്കൂർ തീവ്രമായ പായ്ക്കിംഗ്. നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബൈസന്റൈൻ ആശ്രമത്തിൽ നിന്നുള്ള വസ്തുക്കളും ഗാസയിലെ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ തെളിവുകൾ. യുനെസ്കോയുടെ കണക്കനുസരിച്ച്, ഈ ആഴ്ച രക്ഷപ്പെടുത്തിയ പുരാവസ്തുക്കളിൽ സെറാമിക് ജഗ്ഗുകൾ, മൊസൈക്കുകൾ, നാണയങ്ങൾ, പെയിന്റ് ചെയ്ത പ്ലാസ്റ്റർ വർക്ക്, മനുഷ്യരുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും അവശിഷ്ടങ്ങൾ, മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ ക്രിസ്ത്യൻ സന്യാസ സമൂഹങ്ങളുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നായ സെന്റ് ഹിലാരിയൻ മൊണാസ്ട്രിയിൽ നിന്ന് കുഴിച്ചെടുത്ത വസ്തുക്കൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ഗാസയിൽ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ആശ്രമങ്ങൾ, കൊട്ടാരങ്ങൾ, പള്ളികൾ, പള്ളികൾ, മൊസൈക്കുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഡസൻ കണക്കിന് പുരാതന പുരാവസ്തു സ്ഥലങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ പലതും നഗരവൽക്കരണത്താലും കൊള്ളയടിയാലും നഷ്ടപ്പെട്ടു. അവശേഷിക്കുന്നവ സംരക്ഷിക്കാൻ യുനെസ്കോ പാടുപെടുകയാണ്. ചില സ്ഥലങ്ങൾ 6,000 വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ളതാണ്. 2023 ഒക്ടോബറിൽ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം ഗാസ മുനമ്പിലുടനീളം 110 സാംസ്കാരിക സ്ഥലങ്ങളെങ്കിലും ഇസ്രായേൽ നശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് യുനെസ്കോ പറഞ്ഞു, അതിൽ 13 മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ, ചരിത്രപരമോ കലാപരമോ ആയ താൽപ്പര്യമുള്ള 77 കെട്ടിടങ്ങൾ, ഒരു മ്യൂസിയം, ഏഴ് പുരാവസ്തു സ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.