നമ്മൾ ഉപയോഗിച്ച് ഉപേക്ഷിക്കുന്ന പഴയ മൊബൈൽ ഫോണുകൾ വെറും ഇലക്ട്രോണിക് മാലിന്യമാണെന്നാണ് കരുതിയിരിക്കുന്നതെങ്കിൽ തെറ്റി. ആ ഫോണുകൾക്കുള്ളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് വിലപിടിപ്പുള്ള സ്വർണവും വെള്ളിയും ചെമ്പുമടക്കമുള്ള ലോഹങ്ങളാണ്. ശരിയായ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചാൽ പഴയ ഫോണുകളിൽനിന്ന് സ്വർണം വേർതിരിച്ചെടുക്കാം. ഒരു വലിയ അളവിലുള്ള ഇ-മാലിന്യത്തിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന സ്വർണത്തിന്റെ മൂല്യം ലക്ഷങ്ങളാണ്. പഴയ ഫോണുകൾക്ക് പിന്നിലെ ഈ സ്വർണക്കഥയാണ് ഇപ്പോൾ ശ്രദ്ധ നേടുന്നത്.

സ്മാർട്ട്ഫോണുകളുടെ സർക്യൂട്ട് ബോർഡുകൾ, കണക്ടറുകൾ, ചിപ്പുകൾ തുടങ്ങിയ ഭാഗങ്ങളിലാണ് ചെറിയ അളവിൽ സ്വർണം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. വൈദ്യുതി മികച്ച രീതിയിൽ കടത്തിവിടാനും തുരുമ്പും നാശവും തടയാനുമാണ് ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങളിൽ സ്വർണം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഫോൺ പ്രവർത്തനരഹിതമായാലും അതിലെ വിലപിടിപ്പുള്ള ലോഹങ്ങൾക്ക് മൂല്യം നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല.

ഇത്തരത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങളിൽനിന്ന് വിലപിടിപ്പുള്ള ലോഹങ്ങൾ വീണ്ടെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ് അർബൻ മൈനിങ്. സാധാരണ ഖനനത്തിൽ ഭൂമിക്കടിയിൽനിന്നാണ് ലോഹങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നതെങ്കിൽ ഇവിടെ പഴയ ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങളാണ് ഖനിയുടെ സ്ഥാനത്ത് വരുന്നത്.

ഇതിന്റെ ഏറ്റവും കൗതുകകരമായ ഭാഗം ഒഡീഷയിലെ ഭുവനേശ്വറിലാണ്. കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ ശാസ്ത്ര ഗവേഷണ സ്ഥാപനമായ സിഎസ്ഐആറിനു കീഴിലുള്ള ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മിനറൽസ് ആൻഡ് മെറ്റീരിയൽ ടെക്നോളജിയിൽ ഇതിനായി അത്യാധുനിക റീസൈക്ലിങ് കേന്ദ്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. 2026 സെപ്റ്റംബറിലാണ് ഈ കേന്ദ്രം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചത്.

ഡോ. ചിന്തപുടി ഈശ്വരയ്യ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗവേഷകരുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ഇവിടെ ഇ-മാലിന്യങ്ങളിൽനിന്ന് വിലപിടിപ്പുള്ള ലോഹങ്ങൾ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നത്. പഴയ ഫോണുകൾ മാത്രമല്ല, ലാപ്ടോപ്പുകൾ, കംപ്യൂട്ടറുകൾ, മറ്റ് ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയും ഇവിടെ സംസ്കരിക്കാനാകും. പ്രതിദിനം ഒരു ടൺ ഇ-മാലിന്യം വരെ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ശേഷിയുള്ള സംവിധാനമാണിത്.

ഇനി കണക്കുകളിലേക്ക് വരാം. ബാറ്ററി ഒഴിവാക്കിയ ഒരു ടൺ പഴയ മൊബൈൽ ഫോണുകളിൽനിന്ന് ഏകദേശം 100 മുതൽ 140 ഗ്രാം വരെ സ്വർണം വീണ്ടെടുക്കാൻ കഴിയുമെന്നാണ് ഗവേഷകർ പറയുന്നത്. എന്നാൽ ഫോണിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി പ്രിന്റഡ് സർക്യൂട്ട് ബോർഡുകൾ മാത്രം വേർതിരിച്ചെടുത്താൽ ഒരു ടൺ ബോർഡിൽനിന്ന് 300 മുതൽ 400 ഗ്രാം വരെ സ്വർണം ലഭിക്കാം. അതായത് 50 പവൻ വരെ!

ഒരു പവൻ എട്ടു ഗ്രാമാണെന്നിരിക്കെ ഈ കണക്ക് ശരിക്കും അതിശയിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഒരു ടൺ പഴയ ഫോണുകളിൽ ശരാശരി 7,000 മുതൽ 10,000 വരെ ഫോണുകളുണ്ടാകാമെന്നാണ് കണക്ക്. അതായത് ഒരു ഫോണിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന സ്വർണം മില്ലിഗ്രാം അളവിലാണെങ്കിലും ആയിരക്കണക്കിന് ഫോണുകൾ ഒന്നിച്ചുചേർക്കുമ്പോൾ വലിയൊരു അളവിലുള്ള സ്വർണം വീണ്ടെടുക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.

എങ്ങനെയാണ് ഈ സ്വർണം വേർതിരിക്കുന്നത് എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. ആദ്യം ഇ-മാലിന്യങ്ങൾ തരംതിരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് സർക്യൂട്ട് ബോർഡുകൾ, കേബിളുകൾ, പ്ലാസ്റ്റിക്, മറ്റ് ലോഹങ്ങൾ എന്നിവ വേർപെടുത്തും. പിന്നീട് പ്രത്യേക യന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ബോർഡുകൾ പൊടിക്കുകയും അരിക്കുകയും കാന്തിക വേർതിരിക്കൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യകളിലൂടെ ലോഹങ്ങൾ വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്യും. തുടർന്ന് ഹൈഡ്രോമെറ്റലർജി പോലുള്ള ശാസ്ത്രീയ രാസപ്രക്രിയകളിലൂടെ സ്വർണവും മറ്റ് ലോഹങ്ങളും വീണ്ടെടുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

എന്നാൽ ഇതെല്ലാം വീട്ടിൽ പരീക്ഷിക്കാമെന്ന് ആരും കരുതരുത്. സ്വർണം വേർതിരിക്കുന്നതിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന രാസവസ്തുക്കളും പ്രക്രിയകളും അപകടകരമാണ്. വിഷവാതകങ്ങൾ പുറത്തുവരാനുള്ള സാധ്യതയുമുണ്ട്. അതിനാൽ പരിശീലനം ലഭിച്ച വിദഗ്ധരും ലൈസൻസുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളും മാത്രമാണ് ഈ പ്രവർത്തനം നടത്തേണ്ടത്.

ഇന്ത്യയിൽ ഓരോ വർഷവും വൻതോതിൽ ഇലക്ട്രോണിക് മാലിന്യങ്ങൾ പുറന്തള്ളപ്പെടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഇത്തരം സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. പഴയ ഫോണുകൾ അലമാരയിൽ സൂക്ഷിക്കുകയോ അലക്ഷ്യമായി വലിച്ചെറിയുകയോ ചെയ്യുന്നതിനു പകരം അംഗീകൃത ഇ-വേസ്റ്റ് റീസൈക്ലിങ് കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് കൈമാറുകയാണ് വേണ്ടത്.

നമ്മൾ മാലിന്യമെന്ന് കരുതി വലിച്ചെറിയുന്ന പഴയ മൊബൈൽ ഫോണുകൾക്ക് പിന്നിൽ ഇത്രയും വലിയൊരു സ്വർണഖനിയുണ്ടെന്ന് ആരെങ്കിലും കരുതിയിരുന്നോ? മാലിന്യത്തിൽനിന്ന് സമ്പത്ത് കണ്ടെത്തുന്ന പുതിയ കാലത്തിന്റെ ഖനനമാണിത്. ഇനി പഴയ ഫോൺ കളയുന്നതിന് മുമ്പ് ഒന്ന് ആലോചിക്കണം; അതിനുള്ളിൽ ഒരു തരി പൊന്നെങ്കിലും ഒളിഞ്ഞിരിപ്പുണ്ടാകാം!