ആറ്റുകാലമ്മയ്ക്കു നല്‍കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാന വഴിപാടാണ് പൊങ്കാല. കുംഭമാസത്തിലെ പൂരം നാളില്‍ നാനാജാതി മതസ്ഥര്‍ ക്ഷേത്രവളപ്പിലും ചുറ്റുമായി അമ്മയ്ക്ക് പൊങ്കാലയര്‍പ്പിച്ച് ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. പൊങ്കാലനൈവേദ്യം സമര്‍പ്പിക്കുന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തെപ്പറ്റി പല അഭിപ്രായങ്ങളും ഐതിഹ്യങ്ങളും നിലവിലുണ്ട്. മഹിഷാസുര വധത്തിനുശേഷം ഭക്തജനങ്ങളുടെ മുമ്പില്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ദേവിയെ സ്ത്രീജനങ്ങള്‍ പൊങ്കാല നൈവേദ്യം നല്‍കി സ്വീകരിക്കുന്നുവെന്ന് ഒരു സങ്കല്പമുണ്ട്. തന്റെ നേത്രാഗ്‌നിയില്‍ മധുരാനഗരത്തെ ചുട്ടെരിച്ച കണ്ണകിയെ സാന്ത്വനപ്പെടുത്തുന്നതിന് സ്ത്രീകള്‍ നൈവേദ്യം അര്‍പ്പിക്കുന്നു എന്ന ഐതിഹ്യവും പ്രസിദ്ധമാണ്.

പൊങ്കാലയ്ക്ക് പുതിയ മണ്‍കലവും പച്ചരിയും ശര്‍ക്കരയും നെയ്യും, നാളികേരവും മറ്റുമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പഞ്ചഭൂതാത്മകമായ ശരീരത്തില്‍ ഉള്‍ക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന അംശങ്ങള്‍ ഒന്നിച്ചു ചേരുമ്പോള്‍ അതില്‍ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ആനന്ദം പ്രതീകാത്മകമായ ഒന്നാണ്.  ഭൂമിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന മണ്‍കലവും അരിയും മറ്റു ഭൂതങ്ങളായ വായു, ജലം, ആകാശം, അഗ്‌നി എന്നിവയോടു ചേരുമ്പോള്‍ ഉണ്ടാകുന്ന ആനന്ദമാണ് യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ പൊങ്കാല നൈവേദ്യം.

പാര്‍വതിയായി അവതരിച്ച ദാക്ഷായണി തന്റെ ഭര്‍ത്താവായ പിനാകിയെ ലഭിക്കുവാന്‍ ചെയ്ത തപസിനോട് സ്ത്രീകളുടെ പൊങ്കാലയിടല്‍ കര്‍മ്മത്തെ താരതമ്യപ്പെടുത്താറുണ്ട്. സൂര്യനഭിമുഖമായി സൂര്യതാപം ഏറ്റുകൊണ്ട് വായു മാത്രം ഭക്ഷണമായി ഒറ്റക്കാലില്‍ പഞ്ചാഗ്‌നി മധ്യത്തില്‍ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച പാര്‍വതീദേവീ തന്റെ അഭീഷ്ടസിദ്ധി കൈവരിക്കുന്നതു വരെ ആ നിലയില്‍ തുടര്‍ന്നു എന്നാണ് പുരാണങ്ങള്‍ പറയുന്നത്.

അതുപോലെ സര്‍വാഭീഷ്ടദായിനിയായ ആറ്റുകാലമ്മയുടെ തിരുമുമ്പില്‍ വ്രതശുദ്ധിയോടെ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് അഭീഷ്ട സിദ്ധി കൈവരിക്കുവാന്‍ വേണ്ടിയാണ് സ്ത്രീകള്‍ പൊങ്കാല ഇടുന്നത് എന്ന പ്രതീകാത്മകമായ ഭാവം ഇതിനുണ്ട്.