സിറിയന്‍ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ തുടര്‍ന്ന് പലായനം ചെയ്ത ആയിരക്കണക്കിന് അഭയാര്‍ഥികള്‍ അടക്കം താമസിക്കുന്ന നഗരത്തിലെ പല കെട്ടിടങ്ങളും ബലഹീനമാണ്. പൊട്ടിപ്പൊളിഞ്ഞ സിമന്റ് മിശ്രിതവും ഇഷ്ടികയും ചേര്‍ന്ന ഈ കെട്ടിടങ്ങളാണ് ദുരന്തത്തിന്റെ വ്യാപ്തി വര്‍ധിപ്പിച്ചതെന്നാണ് യുഎസ് ജിയോളജി വകുപ്പ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

എന്നാല്‍ തുര്‍ക്കിയില്‍ ഇത്തരം വന്‍ഭൂചലനങ്ങള്‍ അപൂര്‍വ്വമല്ല. എഡി ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലും രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലു അന്തോക്യയിലുണ്ടായ ഭൂകമ്പങ്ങളില്‍ രണ്ടര ലക്ഷത്തോളം പേര്‍ മരണപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് എന്നാണ് കണക്കുകള്‍.

1939 ഡിസംബറില്‍ എര്‍സിന്‍കാന്‍ നഗരത്തിലുണ്ടായ ഭൂകമ്പം 32700 ജീവനുകളാണ് അപഹരിച്ചത്. 1999 ഓഗസ്റ്റില്‍ ഇസ്മിതില്‍ ഉണ്ടായ ഭൂകമ്പത്തിലും പതിനേഴായിരത്തോളം പേര്‍ മരിച്ചിരുന്നു. എന്നാല്‍ 20 വര്‍ഷത്തിനിടെ രാജ്യത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ഭൂകമ്പമാണ് ഇന്നലത്തേത്. എന്തുകൊണ്ടാണ് തുര്‍ക്കിയില്‍ ഇത്തരത്തില്‍ ഭൂകമ്പങ്ങള്‍ ആവര്‍ത്തിക്കുന്നത്?

1939ന് ശേഷം നൂറ്റാണ്ട് കണ്ട ഏറ്റവും ഭീകരമായ ഭൂകമ്പം; ശവപ്പറമ്പായി തുര്‍ക്കി; 12 മണിക്കൂറിനിടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഭൂകമ്പം
'ചതുപ്പിനു മുകളിലെ സ്ലാബുകള്‍'

ഭൂരിഭാഗം ഭൂകമ്പങ്ങളുടെയും കാരണം ഭൂഖണ്ഡങ്ങള്‍ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ടെക്ടോണിക് പ്ലേറ്റുകളുടെ ചലനങ്ങളാണ്. പുരാതനകാലത്ത് എല്ലാ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളും ചേര്‍ന്ന് പാന്‍ജിയ എന്ന ഒരൊറ്റ ഭൂഖണ്ഡമായിരുന്നു എന്നും ഭൂഖണ്ഡങ്ങള്‍ സാവധാനം ചലിക്കുന്നുണ്ടെന്നുമുള്ള സിദ്ധാന്തം പരക്കെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതാണ്. ഇത്തരത്തില്‍ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളുടെ ചലനത്തിന്റെ പ്രധാന കാരണമായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്

ഭൂഖണ്ഡങ്ങളും സമുദ്രഭാഗങ്ങളും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ടെക്ടോണിക് പ്ലേറ്റുകളുടെ ചലനമാണ്. കഴിഞ്ഞ 3.4 ബില്യണ്‍ വര്‍ഷമായി ടെക്ടോണിക് പ്ലേറ്റുകള്‍ ചലിക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍ കരുതുന്നത്. ഭൂമിയുടെ ഏറ്റവും പുറത്തെ പാളികളായ ക്രസ്റ്റും അപ്പര്‍ മാന്റിലും വിള്ളല്‍ വീണ മുട്ട കണക്കെ പല പ്ലേറ്റുകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇതിനു തൊട്ടുതാഴെയായി അര്‍ത്ഥഖരാവസ്ഥയിലുള്ള ലോവര്‍ മാന്റിലാണ്.

ചതുപ്പുനിലത്തില്‍ പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന സ്ലാബുകഷണങ്ങള്‍ പോലെയാണ് ഇതിനു മുകളില്‍ ടെക്ടോണിക് പ്ലേറ്റുകള്‍ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്ന് ലളിതയുക്തിയില്‍ സങ്കല്‍പിക്കാം. ഇത്തരത്തില്‍ ഏഴ് വലിയ പ്ലേറ്റുകളും അനേകം ചെറുപ്ലേറ്റുകളുമുണ്ട്. ഈ പ്ലേറ്റുകള്‍ സാവധാനം ചലിക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ് കണ്ടെത്തല്‍. ഇത്തരത്തില്‍ ഈ പ്ലേറ്റുകള്‍ ഉരസുകയും കൂട്ടിമുട്ടുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ഭൂകമ്പം ഉണ്ടാകുന്നത്.

 ഇന്ത്യന്‍ പ്ലേറ്റ് എന്ന പ്ലേറ്റിലാണ് ഇന്ത്യയുടെ കരഭാഗവും തീരങ്ങളും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഹിമാലയനിരകളും ചൈനയും റഷ്യയും അടങ്ങുന്ന യൂറേഷ്യന്‍ പ്ലേറ്റും ഇന്ത്യന്‍ പ്ലേറ്റും തമ്മില്‍ കൂട്ടിമുട്ടുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ വടക്കുകിഴക്കന്‍ മേഖലകളിലാണ്. ഉത്തരാഖണ്ഡ്, ഹിമാചല്‍ പ്രദേശ്, അസം, മേഘാലയ തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലാണ് ഇന്ത്യയില്‍ ഭൂകമ്പങ്ങള്‍ ഏറ്റവുമധികം ഉണ്ടാകുന്നതും.

എന്നാല്‍ ഇത്തരത്തില്‍ നാലു പ്ലേറ്റുകളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് തുര്‍ക്കി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. അനാട്ടോളിയന്‍ പ്ലേറ്റിലാണ് തുര്‍ക്കിയുടെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളുമെങ്കിലും യൂറേഷ്യന്‍ പ്ലേറ്റ്, ആഫ്രിക്കന്‍ പ്ലേറ്റ്, ചെറിയ അറേബ്യന്‍ പ്ലേറ്റ് എന്നിവടങ്ങിലും ചില ഭാഗങ്ങളുണ്ട്. ഇതിനാല്‍ ലോകത്തെ തന്നെ ഏറ്റവും ഭൂകമ്പസാധ്യതയുള്ള രാജ്യമാണ് തുര്‍ക്കി.

രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അനാട്ടോളിയന്‍ പ്ലേറ്റ് വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തേയ്ക്ക് സാവധാനം കറങ്ങുന്നുണ്ട്. എന്നാല്‍ ഇതേ സമയം തന്നെ തെക്കുകിഴക്കു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അറേബ്യന്‍ പ്ലേറ്റ് അനാട്ടോളിയന്‍ പ്ലേറ്റിലേയ്ക്ക് തള്ളിക്കയറുകയാണ്. ഇതിന്റെ ഫലമായി വടക്കുഭാഗത്തുള്ള യൂറേഷ്യന്‍ പ്ലേറ്റിലേയ്ക്ക് അനാട്ടോളിയന്‍ പ്ലേറ്റ് ഇടിച്ചുകയറുന്നു. തുടര്‍ച്ചയായി ഉണ്ടാകുന്ന ഈ കൂട്ടിമുട്ടലുകളാണ് മേഖലയിലെ ഭൂകമ്പങ്ങള്‍ക്ക് പ്രധാന കാരണം.

ചിത്രത്തില്‍ കാണുന്ന നോര്‍ത്ത് അനാട്ടോളിയന്‍ ഫോള്‍ട്ട് ലൈന്‍ എന്ന മഞ്ഞ വരയാണ് ഏറ്റവും ഭൂകമ്പബാധിതമായ പ്രദേശം. ഇവിടെയാണ് അനാട്ടോളിയന്‍, യുറേഷ്യന്‍ പ്ലേറ്റുകള്‍ തമ്മില്‍ കൂട്ടിമുട്ടുന്നത്. തുര്‍ക്കിയുടെ കരഭാഗത്തിന്റെ 95 ശതമാനവും ഭൂകമ്പബാധിതമാണെന്നാണ് കണക്കുകള്‍.

ഇതില്‍ തന്നെ മൂന്നില്‍ രണ്ട് ഭാഗവും അതീവഗുരുതരമായ മേഖലയിലാണ്. പ്രധാന നഗരങ്ങളായ ഇസ്താംബൂളും ഇസ്മിറും കിഴക്കന്‍ അനാട്ടോളിയ പ്രദേശവുമെല്ലാം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഇവിടെയാണ്. 2013നും 2022നും ഇടയില്‍ ലോകത്ത് 30,673 ഭൂകമ്പങ്ങളാണ് റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. ഇതില്‍ തന്നെ തിങ്കളാഴ്ചത്തെ ഭൂകമ്പത്തോളം ശക്തിയേറിയ ചലനങ്ങള്‍ രണ്ടെണ്ണം മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്.